Hoe de Parallelle Samenleving de Wereld kan Veranderen, in gesprek met Lies Ameeuw

Ons huidige systeem is al langer dysfunctioneel, volgens velen staat het ook op instorten en blaast het momenteel z'n laatste adem uit. Mensen zoeken alternatieven, zo is er het idee van een parallelle samenleving: een idee dat steeds meer en meer naar de voorgrond treed bij mensen die niet bij de pakken willen blijven zitten. Maar wat is een parallelle samenleving nu precies? En heeft ze misschien een kans onszelf en de wereld positief te veranderen? Om antwoorden te vinden op deze vragen raadpleegde ik enkele bronnen, ook ging ik in gesprek met Lies Ameeuw, dat in Vlaanderen op dit eigenste moment intensief betrokken is in de uitbouw van de parallelle samenleving Vrijland.

Deel dit artikel

Hoe de Parallelle Samenleving de Wereld kan Veranderen, in gesprek met Lies Ameeuw

De geschiedenis van de parallelle samenleving

Het is moeilijk een precies jaartal te plakken op het ontstaan van de parallelle samenleving. Maar sinds mensenheugenis waren ze er wel al, zo waren er naar verluidt al parallelle samenlevingen in het oude India, het oude Egypte, en ten tijde van het Romeinse Rijk. 

Recenter ontstonden vooral parallelle samenlevingen in Oost-Europa, dit toen het Communisme zich daar probeerde te manifesteren. Maar ook tijdens Nazi-Duitsland of in Vietnam, ten tijde van de Vietnam oorlog, waren tal van pogingen parallelle samenlevingen op te richten, sommigen tot succes toe.

Het is zo dat parallelle samenlevingen in alle tijden zijn voorgekomen, en wanneer we van de geschiedenis leren, dan kunnen we zien dat ze telkens ontstaan in tijden waarin het huidige systeem de wensen van de mensen niet meer voldoende weet te behartigen. Ze ontstaan vooral in tijden van onzekerheid, schaarste, ontevredenheid. Mensen voelen zich in dit soort tijden genoodzaakt het heft in eigen handen te nemen waardoor er zich een parallelle samenleving ontvouwt. 

Of zoals Ivan Jirous het stelde, in een reflectie op de parallelle samenleving ten tijde van het communisme te Tsjechië: 

"Als het wettelijk onmogelijk blijkt om de heersende macht te dwingen de manier waarop ze ons regeert te veranderen, en als degenen die deze macht afwijzen om verschillende redenen deze macht niet met geweld kunnen of willen omverwerpen, dan is de oprichting van een onafhankelijke of alternatieve samenleving de enige waardige oplossing..."  

Of Jirous tijdens een ander reflectiemoment: 

"De parallelle samenleving begon met spontane daden van onderlinge zelfverdediging in verschillende delen van de samenleving. Degenen die deelnemen zijn actieve mensen die het niet langer aankunnen passief toe te kijken naar het algemene verval..."

Hoe moeilijk het ook is een precies jaartal te plakken op het ontstaan van de parallelle samenleving, zo gemakkelijk is het wel om te herleiden tot wie de term voor het eerst gebruikte. Dit was de Tsjechische politieker en activist Vaclav Benda, dit 'om alle sociale, economische, en culturele structuren te benoemen dat plaatsvinden onafhankelijk van de gevestigde orde'. Hij bekleedde in het toenmalige Tsjechië een cruciale positie in een van de anti-communisme bewegingen, en werkte vanuit die bewegingen mee aan de opstart en uitbouw van een parallelle samenleving. Het was deze samenleving die aan de grondslag lag van de 'Velvet Revolutie' dat er uiteindelijk voor zorgde dat de toenmalige Tsjechische Communistische Partij werd ontmanteld, en er een vreedzame machtstransitie plaatsvond in het land. 

De basics van de parallelle samenleving

Dus wat is dat nu een parallelle samenleving? 

Om zoals daarnet een beroep te doen op de woorden van Jirous...

"... een samenleving die niet afhankelijk is van officiële communicatiekanalen, of van de hiërarchie van waarden van de gevestigde orde." 

Daaropvolgend gaat Jirous verder...

"... de 'parallelle samenleving' concurreert niet om macht met de gevestigde orde. Het doel is niet om de machten die zijn te vervangen door macht van een andere soort, maar eerder om onder deze macht - of ernaast - structuren te creëren waar andere wetten gelden, en waarin de stem van de heersende macht enkel wordt gehoord als een onbeduidende echo van een wereld die op een heel andere manier is georganiseerd." 

Volgens Jirous gaat het in andere woorden dus niet om het omverwerpen of vervangen van de heersende macht maar om het creëren van een alternatief op de heersende macht, waardoor de heersende macht haar invloed wordt beperkt. Vanuit dit opzicht kan de parallelle samenleving waar Jirous over spreekt worden gezien als een buffer, of als toevluchtsoord dat beschermd tegen de destructieve krachten van de gevestigde orde. 

Gesprek met Lies Ameeuw

Benda en Jirous verleenden ons al enig inzicht in de parallelle samenleving, ook inspireerden ze me enkele van hun citaten te interpreteren, wat ons opnieuw inzicht verleende. Over de parallelle samenleving valt echter nog veel meer te ontdekken dan wat we tot nu toe hebben gezien. Daarom ging ik zoals ik in de introductie aangaf ook in gesprek met Lies Ameeuw, zij werkt momenteel intensief mee aan de opstart en de uitbouw van de parallelle samenleving Vrijland in Vlaanderen. Geen betere bron dus om ons even verder te informeren, en misschien ook enkele praktijkervaringen te horen te krijgen. Het gesprek met Lies kan u hieronder bekijken. 

Het 'examen'

Tijdens het gesprek verkenden we hoe de parallelle samenleving Vrijland werkt. We zagen dat het verschillende werkgroepen omvat die alternatieve systemen uitbouwen onafhankelijk en autonoom van de reguliere samenleving, deze bieden mensen een alternatief waarop men kan terugvallen indien men geen gebruik meer zou kunnen of willen maken van systemen binnen de reguliere samenleving. Ook zagen we dat tal van andere initiatieven uit Vrijland groeien die niet per se meer in verbinding staan met Vrijland, en onafhankelijk weten te functioneren, een voorbeeldje hiervan is Samenzorg

Ook zagen we dat in Vrijland de menselijke creativiteit floreert, de parallelle samenleving organiseert zichzelf grotendeels op een spontane manier met tal van mooie kernwaarden in gedachten die men ook uitdraagt in de praktijk. Zo staat een menselijkere manier van werken en samenleven centraal. 

Doordat parallelle samenlevingen zoals Vrijland onafhankelijke systemen en diensten creeërt waar de mens op kan terugvallen, wordt de mens in z'n kracht gezet. De mens krijgt de kans uit z'n afhankelijkheid aan het reguliere systeem te komen. Dit is één iets, maar laat ons nog wat verder nadenken. Laat ons bijvoorbeeld eens kijken naar een gezond eco-systeem. Deze bestaat uit een rijke diversiteit aan systemen, doordat er een rijke diversiteit is, is het een veerkrachtiger en duurzamer systeem. Dit idee van het eco-systeem kan ook worden toegepast op onze samenleving, doordat in onze samenleving meerdere systemen zijn, is het ook veerkrachtiger en duurzamer dan dat er maar één systeem is. Wanneer de reguliere samenleving bijvoorbeeld 'een duw' krijgt, dan kunnen parallelle samenlevingen binnen hun eigen mogelijkheden de bevolking toch nog voorzien van welvaart en voorspoed.  

Laat ons ook nog even de laatste quote van Jirous en mijn besluit daarop erbij nemen, daarin zei hij dat in de parallelle samenleving 'de stem van de heersende macht wordt gereduceerd tot een onbeduidende echo', daaropvolgend stelde ik dat de parallelle samenleving in se ook kan worden gezien als een 'buffer' tegen de krachten van een destructief systeem. Neem dit dus gerust ook ter harte, de parallelle samenleving biedt in zekere zin ook bescherming. Het kan in zekere zin ook worden gezien als een toevluchtsoord, als een plaats die wel onze mensenrechten respecteert, en ons wel behandeld op een menswaardige manier. 

Bovendien, ondanks dat de parallelle samenleving onafhankelijk functioneert van de reguliere samenleving, is het echter geen geïsoleerd geheel. Ondanks dat het autonoom en onafhankelijk functioneert, is het is op verschillende manieren nog steeds verbonden met de reguliere samenleving. Mensen vanuit de parallelle samenleving gaan meestal nog steeds relaties aan met mensen uit de reguliere samenleving, er is in alle complexiteit kruiselings gewoonlijk ook participatie in beiden. Dit zou kunnen betekenen dat beiden evenredig invloed uitoefenen op elkaar, maar ik vind het echter moeilijk die conclusie te maken. Ook hangt heel veel af van de precieze context, dus een algemeen antwoord formuleren op evenredige beïnvloeding is in mijn inzien onbegonnen werk.

Voor mij is het echter wel duidelijk dat een parallelle samenleving die positief is ingesteld, zoals Vrijland bijvoorbeeld, een positieve invloed weet uit te oefenen op de reguliere samenleving. Ik herinner me Kris Gaublomme zijn woorden nog zeer helder, een jaar geleden stelde hij tijdens een online meeting dat "de parallelle samenleving kan worden gezien als een positieve kanker, het beïnvloed de rest van het lichaam op een positieve manier."

Ik kan mijn uiteenzetting nog wat langer maken, want de parallelle samenleving is een systeem, en systemen zijn eindeloos complex. Het is zomaar mogelijk om er een essay over te schrijven waarin alles tot in diep detail wordt verkend en genuanceerd. Om dit artikel enigszins beknopt te houden wil ik het er echter hierbij houden. We verkenden de geschiedenis van de parallelle samenleving, deden een beroep op de ervaringen van Jirous en Benda, gingen in gesprek met Lies Ameeuw, en reflecteerden over onze zoektocht. Ik weet niet of u dezelfde mening deelt als mij, maar in mijn inzien kan de parallelle samenleving de wereld positief veranderen. En niet enkel kan het de wereld positief veranderen, het kan in moeilijke en uitdagende tijden ook een bron van hoop en perspectief zijn. 

Ik denk na alles, dat de boodschap van de parallelle samenleving is: "blijf niet bij de pakken zitten, neem het heft in eigen handen, werk en leef harmonieus samen met anderen, en veel zal mogelijk zijn jezelf en anderen te ondersteunen wanneer het er echt toe doet."

----- 

Dit was het derde artikel in de recent gestarte positieve reeks: waar ik onderwerpen in de kijker wil zetten die onszelf en de wereld positief kunnen veranderen. Stay Tuned! 

Tot volgende week, wanneer ik een nieuw onderwerp ga verkennen.

Sven

----- 

Indien u feedback hebt op dit artikel of deze reeks, dan ontvang ik die graag. Deze kan u achterlaten onderaan dit artikel of door onze redactie te contacteren via mail: redactie@eenheid.be