Het Ultra-Politieke Gedachtegoed en de Integratie van de Schaduw

Een reflectie over het immorele en irrationele dat echter vaak klakkeloos wordt beschouwt als moreel en rationeel.

Deel dit artikel

Het Ultra-Politieke Gedachtegoed en de Integratie van de Schaduw

De afgelopen week heb ik lopen mijmeren over politiek en de waarheid en er me iets duidelijk gebleken, dat zijnde dat wanneer politiek tot in z'n uiterste wordt beoefend, het een aanval is op de waarheid en het waarheidsgetrouwe. Wat er gebeurt is dat het een tunnelvisie genereert waarin we geen andere opties zien dan wat in ons eigen belang is.

Zo ontstaan fenomenen als censuur, wetenschapsmanipulatie en propaganda. De waarheid wordt door deze gedegradeerd naar mythe, de informatiecrisis krijgt een zetje. Hierover had ik het in mijn vorige reflectie (de degradatie en restauratie van de waarheid, een krankzinnige reflectie op de tijd).

Dit is ook hoe levens uiteindelijk komen te worden behandeld alsof het activa zijn. Het opent de poort voor het onmenselijke, morele principes komen te vervagen en worden makkelijker overboord gegooid. Dit alles wordt meestal gerechtvaardigd in de zin dat 'ons belang' het 'belang van het volk' is. Cijfers, modellen, en zo ook meningen van nog hogerop steunen redeneringen als deze ook vaak. 

Als manieren om met deze "ultra-politiek" om te gaan en positieve verandering de maatschappij in te sturen, wordt er vanuit het volk wel eens gepredikt om in opstand te komen of een bepaalde revolutie te ontketenen. En terwijl burgerlijke ongehoorzaamheid tijdens sommige tijden hulpvaardig kan zijn, en in sommige tijden noodzakelijk kan worden geacht, biedt het op de lange termijn niet per se een bevrijding uit het moeras.

Dit omdat het ultra-politieke gedachtegoed in se besmettelijk is, het is namelijk verbonden met de posities van macht. Eens man een heerser wordt, wordt man z'n geest al vlug beheerst door "het archetype" dat verbonden is met macht. Dit archetype kan worden worden gezien als een bundel van verschillende schaduw eigenschappen dat dan tot uiting komen, denk maar aan hebzucht, jaloezie, arrogantie, et cetera. Het ultra-politieke gedachtegoed dat veel lijden veroorzaakt heden-ten-dage is daarom veelal ook een crisis van onszelf, in onszelf. Het stemt uit een onvermogen onze eigen schaduw te beheersen.

Nu schrijf ik beheersen, dit klinkt een beetje als de schaduw viseren als een doelwit dat geneutraliseerd of gecontroleerd dient te worden. Dat klinkt op zich niet erg liefdevol of beminnelijk, dus laten we even deze negatieve connotatie van beheersen weglaten. Wat ik bedoel met beheersen is eerder het volgende: Dat we bewust zijn van deze, dat we ze hebben geïntegreerd in ons bewustzijn, we belichamen ze, ze heeft geen geheimen meer voor ons, we blijven in onze kracht staan en in liefde en bewustzijn leven ondanks haar aanwezigheid. Dit bedoel ik met beheersen, het is een eenwording waardoor we als een bewust en liefdevol geheel weten te functioneren.

De schaduw hoeft dus niet geneutraliseerd of gecontroleerd te worden zodat we kunnen komen te bloeien. Het gaat volgens mij eerder om een eenwording ermee, om een integratie ervan in ons bewustzijn. Dit omdat het enkel vanuit de schaduw is dat de schaduw destructie weet te zaaien. Wanneer de schaduw in het licht staat is het eerder een bron voor het licht en eigenschappen als mededogen, begrip, geduld, om te bloeien. Probeer dit gerust zelf eens: zet een voorwerp in de zon, het voorwerp zal een schaduw werpen over het oppervlak, maar door deze schaduw wordt het licht sterker uitgedrukt: het komt mooier tot uiting. Schaduw en licht gaan hand in hand, en schaduw versterkt het licht ook. Dit is de kracht van integratie.

Deze integratie is niet enkel een relevant proces voor politici of degene die dergelijke posities ambiëren, maar ieder mens heeft hier baat bij. Een samenleving waarvan de schaduw in vollediger mate is geïntegreerd, is een samenleving dat minder beheerst wordt door de schaduw eigenschappen, aldus komt het licht in deze samenleving ook sterker tot uiting. 

Dus om nu terug te komen van mijn uiteenzetting over beheersen en integreren tot het ultra-politieke gedachtengoed. Volgens mijn uiteenzetting kent het ultra-politieke gedachtegoed dat veel lijden veroorzaakt z'n oorsprong dus in de schaduw, een niet geïntegreerde schaduw weliswaar. De weg richting een gezonde politiek ligt vanuit deze uiteenzetting daarom in het oplossen van deze crisis in onszelf, in het integreren van deze schaduw in ons bewustzijn. Hierdoor kunnen we een politieke koers komen te varen dat rekening weet te houden met een grotere verscheidenheid aan belangen, dat minder gebonden is aan één bepaalde visie, maar rekening weet te houden met een grotere verscheidenheid aan visies. We plaatsen ons enigszins in een hoger perspectief dat minder is gebonden aan één starre zienswijze, we komen tot een meer holistische kijk en een omvangrijker besef. Bovendien, ondanks dat we misschien kleur bekennen uiteindelijk toch rood of blauw te zijn, stellen we ons minder extreem op waardoor er toch dialoog mogelijk is tussen partijen waarmee we qua fundamentele visie nochtans significant verschillen. 

Ook nog zeker niet onbelangrijk om te vermelden is dat in machtsposities er een 'speciale cultuur' heerst. Hiermee bedoel ik dat eens je als mens deel komt uit te maken van een sturend orgaan, je in se deel komt uit te maken van een 'in-groep'. In de praktijk betekent dit dat je deel komt uit te maken van een select groepje ingewijden dat verbonden zijn door gelijkaardige doelen, belangen, geloofsovertuigingen, attitudes, en dergelijke. Hierin schuilt een niet te onderschatten valkuil: de kracht en invloed van massavorming. Dit fenomeen van massavorming is een versterkende factor voor deze schaduw eigenschappen, ze kan de impuls zijn voor deze schaduw eigenschappen om uit het geborgene naar de oppervlakte te komen, of om deze dat al aan de oppervlakte zijn te versterken. Het lid zijn van een in-groep en het deel uitmaken van een massa kan ook dezelfde effecten bewerkstelligen als het ultra-politieke gedachtegoed: morele principes kunnen komen te vervagen, verantwoordelijkheidszin kan worden versmoord in het moeras van het groepsdenken, et cetera. 

Deze schaduw eigenschappen kunnen dus ook tot uiting komen in groep, dit kan eerder worden gezien als de schaduw van het collectieve terwijl we het daarnet eerder hadden over de schaduw van het individu. Deze collectieve schaduw kan worden gezien als zeer sterk, want we worden in een als het ware ijzeren greep gehouden. Het grijpt om zich heen als een psychologisch monster dat elk individu tot zich eigent, het individu wordt als het ware in de logica en gebruiken van de groep gezogen. Bovendien is het een verschrikking los te komen van de groep, want de groep schenkt zekerheid, geborgenheid, stabiliteit en dergelijke. Dit terwijl de wereld buiten de groep vaak veel onzekerder oogt. Uiteindelijk kan ook wel met deze collectieve schaduw worden omgegaan, opnieuw is bewustwording en integratie essentieel hierin. Maar ook vastberaden morele en ethische principes bewaken, ruimte voor kritiek, en andere zienswijzen toelaten, zijn zeer constructief hierin. 

De integratie van de schaduw is geen ideale alomvattende oplossing voor de diverse crisissen dat we vandaag in de ogen kijken, maar de integratie ervan, zelf al een gedeeltelijke integratie, kan een sterk positief effect hebben op onze levens, alsook op het politieke discours en de politieke koers dat we varen. 

Ter besluit, Carl Jung, Zwitsers psychiater, psycholoog en grondlegger van de analytische psychologie stelde het zo: 

"Iedereen draagt een schaduw bij zich, en hoe minder deze wordt belichaamd in het bewuste leven van het individu, hoe zwarter en dichter hij is. Als een minderwaardigheid bewust is, heeft men altijd een kans om het te corrigeren. Bovendien staat het voortdurend in contact met andere belangen, waardoor het voortdurend aan wijzigingen onderhevig is. Maar als het wordt onderdrukt en geïsoleerd van het bewustzijn, wordt het nooit gecorrigeerd."

"Psychologie en religie" (1938). In CW 11: Psychologie en religie: West en Oost. P.131