De verplichte vaccinatie is van de baan

Tijdens de hoorzittingen over de vaccinatieplicht leverden 32 wetenschappers een dubbele rode draad. De verplichte coronaprik gaat niet door en ook de invoering van een vaccinatiepas wordt lastig.

Deel dit artikel

De verplichte vaccinatie is van de baan

Een conclusie ligt voor de hand, na de laatste hoorzittingen in de ­Kamer over de vaccinatieplicht: 32 sprekers was echt ­te veel. Sommigen overstegen hun eigen ego niet, anderen vielen in herhaling. De uitgenodigde antivaxers deden dan weer geen vlieg kwaad. De rest, pakweg de helft, leverde multidisciplinair materiaal dat de politici helpt bij hun eindoordeel. Vier lessen vallen te onthouden.

Vooreerst, een verplichte vaccinatie is geen aanslag op de privacy. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens velde in het voorjaar van 2021 een arrest dat zoiets uitdrukkelijk toelaat. Het recht op ­privacy (artikel 8, Europees Verdrag Rechten van de Mens) is niet absoluut. Wel moet zo’n verplichting bij wet gebeuren, een bepaalde doelstelling hebben en proportioneel zijn. De afweging komt bij uitstek het parlement toe.

Les twee brengt de juristen in beeld. Aan welke voorwaarden moet zo’n verplichting voldoen? Ze introduceerden een feuille de route die de wet­gevende vergadering bij het werk kon helpen. Vooreerst moet het objectief duidelijk zijn, een verplichte vaccinatie moet dat doel kunnen bereiken. Proportionaliteit komt met noodzakelijkheid. Het verplicht de wetgever tot het vooraf zoeken naar alternatieven die minder verregaand zijn, maar hetzelfde effect sorteren (de bevolking beschermen).

‘Mensen moeten het gevoel hebben dat de overheid om hen geeft, dat is meer dan een spuit in de arm’

Die zoektocht moet diverse vragen beantwoorden. Dat vertrekt van de inbreuk op de privacy (hoever kan dat gaan?), de duur van de verplichting en de potentiële straffen. Uiteraard zijn vrijheidsberovingen uit den boze. Het vaccin kan evenmin onder dwang worden toegediend. Boetes zijn wel mogelijk. Of, zo luidde toch een voorstel, het korten op bepaalde uitkeringen (werkloosheid, kindergeld).

Maanden te laat

Een verplichting wordt dus een wettelijk mijnenveld, maar moeilijk gaat ook. Ethisch klonken er evenmin fundamentele bezwaren – als bepaalde voorwaarden werden nageleefd. Maar, derde les, is een verplichting ook opportuun? De echte voorstanders, alleen artsen, waren op de vingers van een hand te tellen. Potentiële voorstanders wezen erop dat een verplichting maanden te laat komt. Bovendien heeft omikron het beeld veranderd. Vaccins blijken minder efficiënt dan gedacht. Dan wordt een verplichting erg delicaat.

Tijdens de discussie viel op dat de wetenschappers die er onderzoek over hadden verricht, het buikgevoel van anderen overklasten. Daarom vormde de komst van de Amerikaanse antropologe ­Heidi Larson een verademing. Als ­directeur van het Vaccine Confidence Project is ze een wereld­autoriteit. Haar oordeel klonk eenvoudig: niet doen. De vaccinatiegraad in België is daarvoor te hoog. Op de lange termijn kan een verplichting het ­geloof in andere vaccins of de bereidheid om zich tegen een nieuwe ­variant van het coronavirus te ­beschermen, ondergraven.

Larson brak een lans voor vrijwilligheid en koppelde dat aan vertrouwen en familiariteit. Ze gaf het voorbeeld van de aanwezigheid van artsen in kapperszaken die de vaccinatiegraad van de zwarte bevolking in de VS enorm heeft opgekrikt. Of het belang van volkse restaurants waar klein­behuisde families eten. ‘Mensen moeten het gevoel hebben dat de overheid om hen geeft, dat is meer dan gewoon een spuit in de arm.’

Nog grotere kwaal

Larson was niet de enige die een helder onderscheid maakte met het poliovaccin voor kinderen, het enige vaccin dat in ons land wettelijk verplicht is. ‘Covid is nieuw, de bewijsvoering is nieuw, de vaccins zijn nieuw. Het poliovaccin kan ­rekenen op een vorm van bekendheid, de mensen zijn zich bewust van het gevaar. De ziekte is bijna uitgeroeid. Covid is onbekend.’

Biedt de vaccinatiepas een uitweg? Les vier bewees een zeer ­matig enthousiasme. Sommige sprekers zagen een Covid Safe Ticket of een vaccinatiebewijs als een nog grotere kwaal. Als omweg om vaccinatie te verplichten, werd het onder meer op ethische gronden afgewezen (puur sanitair was het tijdelijk het overwegen waard). Ook juridisch beloofde het een flinke uitdaging te worden, nog lastiger dan de loutere verplichting.

Bron: De Standaard