Corona-effecten ebben sneller weg dan verwacht

De coronacrisis heeft minder impact op de bevolkingscijfers dan vorig jaar werd vermoed. Zo was er in 2021 al geen significante oversterfte meer. De levensverwachting veert weer op. Daardoor telt België in 2070 mogelijk 12,85 miljoen inwoners.

Deel dit artikel

Corona-effecten ebben sneller weg dan verwacht

1. Hoe groot is het effect van corona op de levensverwachting?

Vorig jaar telde België 11,52 miljoen inwoners, bijna 90.000 inwoners meer dan het jaar voordien. Zonder corona was dat aantal wellicht nog net iets hoger. In 2020 stierven 16.000 mensen meer dan normaal. Die oversterfte toont zich ook prominent in de gemiddelde levensverwachting. Steeg die sinds 1992 telkens per jaar met zo’n 2,5 maanden, dan nam ze in 2020 een duik van wel 10 maanden: van 81,8 naar 80,9 jaar.

De nieuwste cijfers tonen het omgekeerde beeld. ‘Er is geen significante oversterfte voor 2021, ondanks de voortzetting van de epidemie’, stelt het Planbureau. ‘Ervan uitgaande dat de coronacrisis geen langetermijneffect op het sterftecijfer zal hebben, zal de levensverwachting vanaf 2021 opnieuw een opwaartse trend vertonen en tegen 2070 90 jaar bedragen voor vrouwen en 88 jaar voor mannen.’

Al houdt het Planbureau een slag(je) om de arm. De voorspelling houdt geen rekening met mogelijke nieuwe coronavarianten en de impact van eventuele overlijdens door uitgestelde zorg.

2. Zorgde corona in 2021 voor meer of net minder geboortes?

Corona heeft zich ook duidelijk laten opmerken doorheen 2021, zij het opnieuw erg tijdelijk. Van december 2020 tot februari 2021 daalde het aantal nieuwe geboortes sterk, wat wijst op minder nieuwe zwangerschappen in de eerste lockdown (zie grafiek). In maart en april 2021 zien we plots een snelle piek. ‘Dat zou verklaard kunnen worden door een lichte euforie in de weken na de eerste lockdown’, aldus het Planbureau. De rest van 2021 gaat het aantal geboorten omhoog. Algemeen steeg het aantal kinderen per vrouw nog licht naar 1,59, net wat meer dan de 1,54 in 2020. Al blijft het getal nog licht onder het gemiddelde van de jaren voordien.

‘Op lange termijn zou de vruchtbaarheid zich herstellen tot 1,7 kinderen per vrouw, maar niet terugkeren naar de niveaus van eind jaren 2000, met 1,9 kinderen per vrouw. De vele onzekerheden over de toekomstige ontwikkeling lijken een – neerwaarts –?effect te hebben op het aantal gewenste kinderen, en niet alleen op het tijdstip waarop kinderen worden gewenst.’

3. Wat betekent de evolutie in de bevolking voor de vergrijzing?

De gemiddelde leeftijd van de Belg is nu 42 jaar. Dat zou in 2070 oplopen tot 45,5 jaar. De hogere levensverwachting speelt daarbij zeker mee, al speelt vooral een generatie-effect. ‘Vooral tot 2050, doordat de babyboomgeneratie de aantallen in de oudere categorieën in de periode 2020-2040 geleidelijk doet toenemen.’

De vergrijzing zorgt ook voor extra bewoners in ‘collectieve woonvormen’, zoals rusthuizen. ‘Het aantal 80-plussers in de rusthuizen zal vanaf 2030 toenemen en tegen 2070 verdubbelen.’

4. Beïnvloedde corona ook de migratie?

Bij alle extra inwoners zullen niet de geboortes en overlijdens het meest bepalend zijn, maar wel migratie van of naar het buitenland. Op korte termijn werd door corona ook even een aanzienlijk effect verwacht door alle reisbeperkingen. In een vorige raming ging het Planbureau ervan uit dat de in- en uitstroom in 2020 met de helft zou afnemen tegenover een jaar eerder. Het werd uiteindelijk een daling van 15 procent. ‘Aangezien de maatregelen momenteel minder restrictief zijn dan in 2020 zouden de migratiestromen slechts gering of niet langer worden beïnvloed.’

5. Hoe groeit de bevolking in ons land op lange termijn?

Tegen 2070 zou België 12,85 miljoen inwoners tellen, 1,3 miljoen landgenoten meer dan vandaag het geval is. Dat is ook iets meer dan vorig jaar geraamd door het federaal Planbureau. De grootste groei zal er met voorsprong in Vlaanderen zijn. Tegen 2070 zal Vlaanderen maar liefst 7,7 miljoen inwoners tellen, 1 miljoen meer dan nu (+15%). In dezelfde tijd krijgen Wallonië en Brussel respectievelijk ‘slechts’ 200.000 (+6 procent) en 100.000 inwoners (+7 procent) erbij.

6. Wat gebeurt er nu met deze cijfers?

Alle cijfers gaan naar minister van Economie Yves Dermagne (PS) en premier Alexander De Croo (Open VLD). ‘In het algemeen zorgt demografische groei vaak voor bange reacties, maar het is belangrijk te melden dat de verwachte bevolkingsgroei lager is dan wat we in de afgelopen decennia hebben waargenomen’, luidt de analyse van het Planbureau nog.

Hoe dan ook moeten beleidsmakers met de cijfers aan de slag. ‘België wordt ouder, wat vragen doet rijzen over de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Denk maar aan de pensioenen. Dit is niet nieuw, maar het vraagt wel dat er over wordt nagedacht en tijdig wordt ingegrepen. Dat is uiteindelijk het doel van onze vooruitzichten’, klinkt het nog. ‘Ook op het vlak van mobiliteit en de gezondheidszorg – zeker bij een vergrijzende bevolking – is het belangrijk dat we rekening houden met de bevolkingsgegevens.

Internationale migratie blijkt bovendien de motor van de bevolkingsgroei. ‘In de meeste gevallen gaat het om een bevolking op een ‘werkende’ leeftijd. Op basis van verschillende rapporten weten we dat de arbeidsmarktparticipatie van buitenlanders lager is. Dus moeten beleidsmakers hier aandacht aan besteden.’

Kan er meer gebeuren met dergelijke rapportering dan nu wordt gedaan? ‘Dat is een vraag veeleer voor de politici.’